به گزارش مطب نما به نقل از خبر آنلاین به نقل از ایسنا، سیدقاسم ناظمی، رایزن فرهنگی ایران در ترکیه و نماینده بنیاد سعدی در این کشور بمناسبت روز پاسداشت زبان فارسی (۲۵ اردیبهشت) درباره ی وضعیت آموزش زبان فارسی در ترکیه، اظهار داشت: علیرغم این که زبان رسمی در ترکیه زبان ترکی استانبولی است، زبان فارسی سابقه دیرینه ای در این کشور دارد. بخشی از بزرگان ترک به زبان فارسی آثار مکتوب دارند، بعضی از پادشاهان امپراتوری عثمانی هم دیوان های شعر فارسی دارند و حتی در دوره هایی زبان فارسی، زبان دیوانی این کشور بوده است ازاین رو این مساله سبب شده تا فرهنگ ایران با فرهنگ ترکیه درهم تنیدگی جدی داشته باشند. موضوع دیگری که سبب درهم تنیدگی فرهنگ این دو کشور و حضور زبان فارسی در ترکیه شده بحث ادبیات عرفانی است. بخشی از گروههای صوفی، گروههای عرفانی و طریقت های عرفانی در آناتولی سابقه دیرین دارند و اتصالشان به سلسله طریقت به شخصیت های عرفانی ایرانی برمی گردد.
او اضافه کرد: امروزه در کتابخانه ها، مراکز پژوهشی و مراکز آرشیوی ترکیه آثار قابل اعتنایی از زبان فارسی وجود دارد و به ادعای بعضی از محققان، پس از هند بیشترین آثار نسخ خطی به زبان فارسی در ترکیه نگهداری می شود. به این علت و به علت تاریخ، دین و فرهنگ مشترک، زبان فارسی دوست داران زیادی در این کشور دارد.
راه های نرفته زیادی در ترکیه داریم
ناظمی با اعلان اینکه در شرایط فعلی دو مرکز زبان فارسی در آنکارا و استانبول به امر آموزش زبان فارسی به دوست داران می پردازند، اضافه کرد: در واقع آموزش های این مراکز، آموزش غیرآکادمیک و برای کسانی است که به یادگیری زبان فارسی با هدف خواندن و نوشتن و گفتگو علاقه دارند. خوشبختانه در چند سال گذشته با برنامه ریزی ها و تدابیری که انجام گرفته رشد قابل توجهی را در جذب زبان آموزان فارسی در آنکارا و استانبول شاهد بودیم. در واقع هم تعداد کلاس های آموزشی و هم منابع آموزشی و هم تعداد فارسی آموزان رو به گسترش بوده است و ما توانستیم بخشی از جامعه علاقمند زبان فارسی در ترکیه را پوشش بدهیم؛ البته در قیاس با آن چه باید انجام بگیرد باید اذعان نماییم که هنوز راه های نرفته زیادی در حوزه آموزش زبان فارسی در ترکیه داریم و نتوانسته ایم به اقبال عمومی ای که به زبان فارسی وجود دارد پاسخ دهیم.
او سپس بیان نمود: غیر از این دو مرکز رسمی که دارند زبان فارسی را در چهارچوب بنیاد سعدی آموزش می دهند، در بخش خصوصی هم اتفاقات قابل اعتنایی در ترکیه درحال انجام است؛ هم مراکز آموزش زبان در ترکیه خدمات آموزش فارسی عرضه می دهند و هم بعضی از افراد علاقمند از راه رسانه های اجتماعی به صورت مجازی دارند به شهروندان ترک این آموزش ها را عرضه می دهند که آمار دقیقی از آنها در دسترس نیست چون کار مردمی و دلی است که توسط شهروندان ترک که زبان فارسی بلدند یا فارغ التحصیل زبان فارسی هستند صورت می گیرد که تعدادشان کم نیست.
رایزن فرهنگی ایران در ترکیه درباره ی دلیل این که چرا از تمامی ظرفیت ها برای بسط زبان فارسی استفاده نشده است، اظهار داشت: منابع و امکانات ما در کشور میزبان محدود است. امروز علاقه مندی که در قونیه می خواهد زبان فارسی را یاد بگیرد و به صورت حضوری در کلاس ها شرکت کند، در عمل به آنکارا دسترسی ندارد و نمی تواند به خاطر آموزش زبان فارسی به آنکارا بیاید و در آنجا مستقر شود. بالاخره ترکیه کشور وسیعی است و رفت وآمد به سادگی میسر نیست. از طرفی امکانات سخت افزاری ما هم این اجازه را نمی دهد این مطالبه و علاقه مندی را که به زبان فارسی وجود دارد پاسخ دهیم و دوره های آموزش زبان فارسی بگذاریم.
او اضافه کرد: البته راهکار اینست که ظرفیتهای بومی موجود را فعال نماییم یعنی افراد علاقمند به آموزش زبان فارسی را بعنوان مدرس جذب نماییم تا آنها متکفل برگزاری دوره های آموزش زبان فارسی در شهرهای مختلف باشند. ما درحال حاضر در استانبول و آنکارا می توانیم این خدمات را عرضه دهیم و امیدواریم با حمایت هایی که از گسترش زبان فارسی در چهارچوب بنیاد سعدی در کشور انجام می گیرد، بتوانیم فعالیتهای آموزش زبان فارسی را از مجموعه دولتی و رسمی به بخش های خصوصی کشور میزبان توسعه دهیم و از این فرصت و علاقه مندی زایدالوصفی که در بین فارسی آموزان یا دوست داران به زبان فارسی وجود دارد استفاده نمائیم.
ناظمی در جواب این پرسش که آیا تفاهمنامه ای برای بسط آموزش زبان فارسی و استفاده از مراکز آموزشی و دانشگاهی ترکیه داریم، اظهار داشت: بخش دیگری که در حوزه زبان فارسی متکفل آموزش است، حوزه آکادمیک است و دانشگاه های ترکیه را شامل می شود. امروز در دانشگاه های ترکیه ۹ کرسی زبان فارسی داریم که مشغول فعالیت هستند. عمدتاً دانشگاه ها، دانشگاه های معتبری در ترکیه هستند و سابقه بعضی از گروههای زبان و ادبیات فارسی در این کشور به سالهای دور برمی گردد. خوشبختانه در دو سال گذشته، گروه زبان فارسی در دانشگاه ها از پنج دانشگاه به ۹ دانشگاه بالا رفته است. بعضی از دانشگاه های ترکیه هم مجوز راه اندازی دوره های زبان و ادبیات فارسی را دریافت کرده اند که آنها هم بمحض جذب دانشجو در این بخش فعالیت خواهند کرد.
او اضافه کرد: البته در بعضی از دانشگاه ها آموزش زبان فارسی در دانشکده های غیر زبان شان پیگیری می شود به جهت این که در بعضی از رشته ها مانند تاریخ یا الهیات دانشجویان به زبان فارسی نیازمند هستند ازاین رو به صورت غیرمتمرکز آموزش زبان فارسی را پیگیری می کنند. این ها بخشی از کارهایی است که انجام می گیرد و ما هم از راه هم اندیشی فرهنگی ایران تلاش می نماییم برخی خدمات و امکانات را برای دانشگاه ها فراهم نماییم و این ارتباطات را داشته باشیم.
نماینده بنیاد سعدی در ترکیه سپس اشاره کرد: دوره های آموزش زبان فارسی از راه بنیاد سعدی با موافقت طرف ترک انجام می گیرد و متولی دانشگاه ها هم دولت ترکیه است که کار را با جدیت انجام می دهد. گاها فارغ التحصیلان زبان فارسی دانشگاه ها هم در مراکز مختلف به کار گرفته می شوند و موقعیت های شغلی خوبی دارند. در تعامل با دولت ترکیه تابحال مشکل خاصی نبوده و همراهی های لازم انجام گرفته است. اما ظرفیت محدود منابع و امکانات این اجازه را برای بسط آموزش رسمی از راه نهادهای رسمی داخل ایران نمی دهد، طبیعی است هرچقدر این امکانات بتواند گسترش پیدا کند، می شود کارها را با سرعت بیشتری پیش برد.
او درباره ی برنامه هایی که هم اندیشی برای بسط زبان فارسی در ترکیه دارد هم اظهار داشت: در طول سال قبل در آنکارا، حدود ۱۱۸ کلاس در مرکز زبان فارسی برگزار کردیم. غیر از این کلاس های حضوری، ۵۰ کلاس برخط اجرا شد. در سال ۱۴۰۴ توانستیم به ۷۵۰ زبان آموز خدمات آموزشی عرضه بدهیم. این مربوط به دوره های عمومی مرکز آموزش زبان فارسی است. در کنار کلاس های عمومی، دوره های تخصصی هم داریم که پارسال ۱۶ دوره کلاس با عنوان آمادگی آزمون برای دانشگاه های ترکیه برگزار کردیم. چهار دوره تخصصی خوانش متون کهن فارسی و چهار دوره تخصصی بازخوانی متون تاریخی فارسی را برگزار کردیم. شاید برای تان جالب باشد که از ۲۴ کشور جهان در سه سال قبل به شکل آنلاین دانشجوی مجازی داشتیم. یک دوره هم، دوره حضوری برای مهارت افزایی دانشجویان اروپایی در آنکارا برگزار کردیم.
ناظمی اضافه کرد: بعضی از برنامه های جنبی را هم در این مراکز داریم مانند برگزاری دوره های خوشنویسی فارسی، برگزاری شاهنامه خوانی و برگزاری نشست جایگاه زبان فارسی در مطالعات دوره عثمانی. این نشست ها قابل توسعه و گسترش است ولی خب نیازمند حمایت های بیشتر است. در ترکیه هم به خاطر نزدیکی به ایران از جهت جغرافیایی و قرابت های فرهنگی این مطالبه وجود دارد که در صورت توسعه این کارها شدنی است.
او تاکید کرد: یکی از راه های جدی توسعه زبان فارسی در کشورهای خارجی بخصوص ترکیه استفاده از تکنولوژی و تکنولوژیهای جدید برای آموزش های غیرحضوری است که می تواند حجم و تعداد زبان آموزان را به یک باره توسعه دهد.
مشکل آموزش زبان فارسی در ترکیه!
رایزن فرهنگی ایران در ترکیه درباره ی وضعیت کتاب ها و منابع آموزش زبان فارسی که بعضاً با این انتقاد روبروست که به شیوه سنتی امر آموزش را پی می گیرند، بیان نمود: در این زمینه در ترکیه نیازمند منابع هستیم. البته در آموزش های عمومی زبان فارسی که در چهارچوب بنیاد سعدی دارد انجام می گیرد مشکلی نداریم. خوشبختانه کتاب ها با روشهای جدید علمی و آموزشی در ایران تهیه و چاپ شده است و بر مبنای درخواست و نیاز ما در اختیار ما قرار می گیرد و ما هم در اختیار زبان آموزان قرار می دهیم. از این بابت مشکلی نیست و کتاب ها بروزرسانی می شوند. این کتاب ها متناسب با اقلیم کشورها تفاوت هایی با یگدیگر دارند و روشهای جدید آموزشی در آنها لحاظ شده است.
وی در ادامه اشاره کرد: درباره کرسی های زبان فارسی در دانشگاه ها مشکل اساسی توقف دوره های بازآموزی زبان و ادب فارسی برای استادان ترکیه در ایران است. اتصال استادان ترک که در دانشگاه ها تدریس می کنند به مراکز علمی و دانشگاهی ایران یک ضرورت است اما این ضرورت متاسفانه بنا به دلیلهای مختلف در سالهای اخیر با محدویت هایی روبه رو شده است. رفت و آمد نداشتن استادان و تبادل نشدن آثار مکتوب منجر به این شده که روند آموزش زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه های ترکیه، با بحران های بی محتوایی یا بحران عدم بروزرسانی آثار مواجه شود. بعضا آموزش هایی که استادانی به خاطر دسترسی نداشتن به منابع دست اول عرضه می دهند آموزش های قابل اعتتنایی نیست و یا آموزش هایی است که نیازهای اولیه دانشجویان را برآورده نمی نماید. شاید افرادی که در دانشگاه ها درس می خوانند، به جهت اینکه زبان را بهتر بشناسند، مجبور می شوند به مرکز آموز زبان فارسی مراجعه نمایند تا حداقل خواندن و نوشتن را یاد بگیرند. توقف رفت و آمد استادان این اختلال را ایجاد کرده است.
ناظمی سپس اظهار داشت: در سالهای قبل تر استادان میهمان در دانشگاه های ترکیه حضور پیدا می کردند که این مساله هم محدود شده است، امروز حدودا استاد مهمانی در این زمینه در ترکیه نداریم، غیر از دو استاد که در سالهای اخیر آمده اند کسی نیست. این ها منجر به این شده که فضای دانشگاهی با مشکلاتی از باب آموزش زبان و ادب فارسی مواجه شود. راهکار اینست که مراکز مختلفی که در ایران در این زمینه به شکل تخصصی کار می کنند مانند بنیاد ایران شناسی، دانشگاه هایی که در حوزه علوم انسانی فعال می باشند و مراکز علمی و پژوهشی که در حوزه تاریخ و الهیات کار می کنند فرصت هایی را برای حضور استادان ترک بعنوان استاد میهمان فراهم نمایند.
او اضافه کرد: راه دومی که باید با جدیت پیگیری شود تأمین نیاز منابع آموزشی برای دانشگاه هاست بطورمثال کتاب های جدیدی که در حوزه ادبیات منتشر می شود در دسترس دانشگاه ها و دانشجویان قرار گیرد. مراکز کتابخانه ای ایران با مجموعه کتابخانه های ترکیه در تعامل و ارتباط باشند تا آثار و کتاب ها رد و بدل شوند. این ها راه هایی است که می تواند در گسترش زبان فارسی در آناتولی و ترکیه کمک نماید.
از فرصت ترکیه برای بسط زبان فارسی استفاده کنیم
نماینده بنیاد سعدی در ترکیه خاطرنشان کرد: نکته ای که باید به آن دقت کنیم اینست که بخش عمده ای از گسترش زبان فارسی در منطقه بالکان و اروپای شرقی مدیون ترک هاست. این را نباید نادیده گرفت. بالاخره در دوره های تاریخی ترک ها بودند که آثار زبان فارسی را به این مناطق بردند. این شرایط، امروز هم هست و ترکیه به جهت موقعیت جغرافیایی ارتباط وسیعی با کشورهای مختلف دارد که ما می توانیم از فرصت ترکیه برای امر گسترش زبان فارسی در کشورهای دیگر استفاه نماییم. همین طور حضور دانشجویان خارجی در این کشور نکته دیگری است و ما با برنامه ریزی دقیق و ظرفیت سازی می توانیم آنها را به طرف زبان فارسی سوق دهیم، کاری که در قبرس انجام دادیم. تفاهمنامه ای بین ما و یکی از دانشگاه های قبرس منعقد گردید و توانستیم در آنجا با آن که نماینده رسمی بنیاد سعدی حضور ندارد، راه را برای برگزاری دوره های زبان فارسی باز نماییم.
رایزن فرهنگی ایران در ترکیه در جواب این پرسش که شرایط جنگ اخیر در حوزه آموزش زبان فارسی چه تاثیری داشته است، توضیح داد: بعضی از اتفاقات سیاسی گرچه بهمراه خود سختی ها و تلخی های فراوانی در داخل کشور دارد ولی در خارج از کشور منجر به این می شود که توجه ها به این فرهنگ و کشور زیاد شود. ما در روزهای جنگ رمضان خیلی ها را می دیدیم و یا مراجعه می کردند و اظهار علاقه داشتند که با زبان فارسی آشنا گردند تا از این طریق فرهنگ ایرانی را بشناسند. خیلی ها مراجعه می کردند و پیام می دادند که چه طور می توانیم زبان فارسی را یاد بگیریم. هم در حوزه زبان و هم در حوزه فرهنگ و حتی در حوزه دین هم بازخوردهایی داشتیم و فضای عمومی کشورهای پیرامون و یا بعضی از کشورهای جهان متأثر از این جنگ علاقمند است تا بتواند با ایران، زبان فارسی و فرهنگ ایرانی آشنا شود.
خلاصه اینکه قسمتی از گروه های صوفی، گروه های عرفانی و طریقت های عرفانی در آناتولی سابقه دیرین دارند و اتصالشان به سلسله طریقت به شخصیت های عرفانی ایرانی برمی گردد. غیر از این کلاس های حضوری، ۵۰ کلاس برخط اجرا شد. خوشبختانه کتاب ها با روشهای جدید علمی و آموزشی در ایران تهیه و چاپ شده است و بر اساس درخواست و نیاز ما در اختیار ما قرار می گیرد و ما هم در اختیار زبان آموزان قرار می دهیم.