روایت یک عمر انس با کتاب مطب نما: تصحیح اعراب گذاری یک واژه فارسی در غرفه ناشران، تسلط به تبار خاندان های سلطنتی بریتانیا و خواندن رمان چهارجلدی و قطور «خانواده تیبو»، تنها گوشه ای از جزئی نگری اعجاب آور آیت ا... خامنه ای در صنعت نشر است. رهبر شهید انقلاب، رمان خوانی را یک ضرورت حیاتی برای فهم جامعه می دانست. این گزارش روایتی است از خرده داستانهای فراموش نشدنی مصلی و سیر مطالعاتی ایشان از کلاسیک های غرب تا ادبیات متعهد پایداری. ریحانه اسکندری: نهم اسفندماه سال ۱۴۰۴، در جریان حملات هوایی مشترک رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا به قلب تهران که به شهادت آیت ا... سیدعلی خامنه ای، رهبر انقلاب اسلامی انجامید، یکی از پرفرازونشیب ترین فصول تاریخ سیاسی و نظامی خاورمیانه رقم خورد. این ترور هدفمند که در بین شعله های سرکش «جنگ رمضان» رخ داد و با بیان چهل روز عزای عمومی و تشییع تاریخی پیکر مطهر ایشان در مصلای تهران همراه شد، فورا آغازگر عملیات های تدافعی گسترده نیروهای مسلح ایران به سوی مواضع غاصبان صهیونیستی و پایگاه های تروریستی ایالات متحده گردید. اما فراتر از ابعاد سنگین ژئوپلیتیکی، دفاعی و امنیتی این حادثه و بیعت همزمان ارکان نظام با سومین رهبر انقلاب اسلامی، مصلای تهران که خود آماده میزبانی از مراسم وداع با پیکر این رهبر فقید می شد، یادآور پیوندی دیرینه، عمیق و اعجاب انگیز میان او و عالم کتاب بود. آیت ا... خامنه ای، فراتر از یک سیاستمدار نظامی و مذهبی، شخصیتی به غایت ادیب، کتاب شناس و رمان خوانی حرفه ای بود که در طول سالیان رهبری خود، ۲۴ بار شخصا در نمایشگاه بین المللی کتاب تهران حضور یافت. در این گزارش، بگفته های ایشان در رابطه با نمایشگاه کتاب، کتاب های مورد علاقه شان و دیدگاه ایشان به ادبیات می پردازیم. تاریخچه و تولد یک رویداد؛ از گام اول ها در دوران ریاست جمهوری تا تثبیت مصلای تهران ریشه های تأسیس و پاگیری نمایشگاه بین المللی کتاب تهران مستقیما با اندیشه و پیگیری های شخصی آیت ا... خامنه ای در اواسط دهه ۱۳۶۰ و در دوران ریاست جمهوری او گره خورده است. در سال ۱۳۶۶، زمانی که کشور زیر سایه سنگین جنگ تحمیلی و حملات موشکی به شهرها قرار داشت، طرح اولیه برگزاری یک نمایشگاه بین المللی کتاب با نام «فرهنگ و تمدن اسلامی» خدمت ایشان ارایه شد. برمبنای اسناد تاریخی و روایات متولیان وقت، ایشان نه تنها از این ایده استقبال و حمایت همه جانبه کردند، بلکه مشاوره های دقیقی را برای نحوه چینش غرفه ها و لزوم مراقبت مسؤلان از ورود و توزیع کتب تفرقه انگیز مذهبی ارایه دادند. بدین ترتیب، اولین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران در۱۳ آبان ماه ۱۳۶۶ با حضور شخصی ایشان بعنوان رئیس دولت وقت در محل دائمی نمایشگاه های بین المللی تهران افتتاح شد؛ رویدادی که با مشارکت ۱۹۶ ناشر خارجی و ارایه بالاتر از ۳۴ هزار عنوان کتاب، پیامی روشن از پویایی فرهنگی ملت ایران را در اوج شرایط جنگی به سراسر دنیا مخابره کرد. آیت ا... خامنه ای در طول دوران هشت ساله ریاست جمهوری خود، دو بار شخصا در مراسم گشایش و بازدید از نمایشگاه کتاب شرکت کردند. با انتقال مسئولیت سنگین رهبری کشور به ایشان در سال ۱۳۶۸ و همزمان با انتقال زمان برگزاری نمایشگاه به اردیبهشت ماه هرسال، اهتمام فیزیکی و فکری ایشان به این رویداد شتاب مضاعفی به خود گرفت. این حضور مستمر و طولانی که گاه بالاتر از سه ساعت به طول می انجامید، فراتر از یک بازدید پروتکلی، به بستری بی نظیر برای رصد زنده جریان نشر، گفتگوی بی واسطه با نویسندگان و انتقال مستقیم دغدغه های حاکمیتی در حوزه فرهنگ مبدل شد. در سال ۱۳۸۶ و با جابه جایی محل برگزاری نمایشگاه به مصلای بزرگ امام خمینی به سبب گره های ترافیکی بزرگراه چمران، شبستان مصلی عملا به پناهگاهی صمیمی برای انس سالانه این رهبر ادیب با ناشران تبدیل گردید. ۲۴ منزلگه مکتوب؛ آمار حضور شخصی رهبر فقید در مصلای تهران و سالهای غیبت بررسی تقویم فرهنگی جمهوری اسلامی نشان میدهد که آیت ا... خامنه ای در طول سالهای رهبری خود، با وجود مشغله های حکومتی فراوان، در مجموع ۲۴ بار شخصا در دوره های مختلف نمایشگاه کتاب تهران حضور یافته اند. ایشان در جریان این بازدیدهای سالانه، تعابیر سه گانه خیلی مهمی را در توصیف این رویداد عظیم به کار بردند؛ در سال ۱۳۷۳ نمایشگاه را «باشگاه فرهنگی» نامیدند، در سال ۱۳۷۵ به آن لقب «بهار کتاب» دادند و در سال ۱۳۷۷ این آوردگاه را «میعاد سالانه اهل فرهنگ و ادب و هنر» خواندند. این تعابیر به وضوح نگرش فرهنگی ایشان را ترسیم می کرد که کتاب را نه یک کالای تجاری صرف، بلکه کانون تکامل معنوی و فکری جامعه می دانستند. ثبت آمار بازدیدهای ایشان تا قبل از شهادت نشان میدهد که سی و دومین نمایشگاه بین المللی کتاب در اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۸، میزبان بیست و دومین بازدید ایشان بود که در جریان آن از ۳۳ غرفه در مدت دو و نیم ساعت دیدن کردند. با شروع سال ۱۳۹۹ و همه گیری جهانی ویروس کرونا، نمایشگاه کتاب با محدودیت های شدید روبرو شد و ایشان به مدت سه سال امکان حضور فیزیکی در مصلی را نیافتند. بعد از فروکش کردن بحران کرونا، آیت ا... خامنه ای در اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۲ با حضور مجدد و سه ساعته در سی و چهارمین دوره نمایشگاه کتاب، بیست و سومین بازدید خویش را به ثبت رساندند. آخرین و بیست و چهارمین بازدید شخصی این رهبر شهید در اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۳ در جریان سی و پنجمین نمایشگاه کتاب تهران رقم خورد که در آن از غرفه های گوناگونی بازدید و دغدغه های جدی خود در رابطه با کتاب کودک و نوجوان را مطرح ساختند. خرده داستانهای ماندگار و دیالوگ های فراموش نشدنی در شبستان مصلی یکی از وجوه متمایز بازدیدهای آیت ا... خامنه ای از نمایشگاه کتاب، تسلط خیره کننده، ظریف و ساختاری ایشان به جزییات صنعت نشر، زبان شناسی و حتی خطاهای چاپی کتب بود که حیرت ناشران را برمی انگیخت. در جریان بیست و دومین بازدید در سال ۱۳۹۸، هنگامی که ایشان در غرفه «فرهنگ معاصر» حضور یافتند، در گفتگو با غرفه داران سراغ فروش رمان معروف «کلیدر» اثر محمود دولت آبادی را گرفتند و بعد از شنیدن اعلام خشنودی غرفه دار، کتاب «فرهنگ آوایی فارسی» را تورق کردند. ایشان فورا متوجه یک اشتباه اعراب گذاری شدند و با تبسم به غرفه دار فرمودند که در متن کتاب واژه «بَِلانسبت» به اشتباه حرکت گذاری شده و درست آن «بِِلانسبت» (با کسره ب) است و با خنده افزودند که اشتباه کتاب تان را هم گرفتیم و شانس تان خوب نبود. در همان دوره از بازدید، ایشان در برخورد با برخی کتاب های عامه پسند و بازاری در یکی از غرفه ها، رو به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت کرده و با لحنی عتاب آلود اما دلسوزانه فرمودند که انتشار این قبیل کتاب های بی محتوا پای شما مسؤلان حساب می شود و باید نظارت بیشتری به عمل آید. این صراحت در غرفه نشر «البرز» نیز تکرار شد؛ جایی که مدیر انتشارات به سبب علایق ادبی رهبری، یک کتاب شعر را به ایشان پیشنهاد نمود، اما آیت ا... خامنه ای با لبخندی معنادار فرمودند: «ما اهل کتاب هستیم». همینطور در غرفه نشر «علمی و فرهنگی»، ایشان با یادآوری نامهای قدیمی، از مسؤلان غرفه پرسیدند که آیا این انتشارات همان مؤسسه انتشاراتی «فرانکلین» معروف پیش از انقلاب است و با دریافت پاسخ مثبت، روند تکاملی آنرا جویا شدند. در غرفه انتشاراتی دیگر، هنگامی که مدیر غرفه کتاب های داستانی در رابطه با خاندان سلطنتی انگلستان را ارایه داد، ایشان با تسلطی قابل توجه، به تشریح تبارهای پیچیده خاندان های سلطنتی بریتانیا و نسبت های تاریخی آنها پرداختند که سبب شگفتی حاضران شد. زیباترین و عاطفی ترین خرده روایت به گفتگوی ایشان با دکتر محمدعلی آذرشب، استاد برجسته ادبیات عرب مربوط می شود. هنگامی که آذرشب نمایشگاه کتاب را مکانی توصیف کرد که مورد تأیید و علاقه قلبی ایشان است، آیت ا... خامنه ای به زبان عربی فصیح پاسخ دادند: «هذا بیتی و عشقی» (اینجا خانه من و عشق من است)؛ عبارتی که عمق دلبستگی روحی ایشان به جهان مکتوب را آشکار می ساخت. جهان رمان های کلاس کلاسیک غرب؛ از معجزه «بینوایان» تا تصویرگری بی نظیر «دن آرام» واکاوی اندیشه های ادبی آیت ا... خامنه ای نشان میدهد که ایشان رمان خوانی را یک لزوم حیاتی برای فهم عمیق تاریخ، جامعه شناسی و روان شناسی توده ها می دانستند. در صدر رمان های مورد علاقه ایشان، شاهکار ابدی ویکتور هوگو یعنی «بینوایان» قرار داشت. ایشان بینوایان را برترین رمان نوشته شده در طول تاریخ بشر توصیف کرده و معتقد بودند این کتاب یک معجزه در عالم نویسندگی است. از نظر ایشان، بینوایان یک کتاب معمولی برای سرگرمی نیست، بلکه یک دایره المعارف کامل الهی، جامعه شناختی، تاریخی، انتقادی و تجلی عمیق عشق و محبت است که خود قبل از انقلاب آنرا در کتابخانه آستان قدس رضوی خوانده و بارها مطالعه آنرا به جوانان سفارش کرده بودند. در حوزه ادبیات پایداری و انقلاب های جهانی، رمان عظیم «دن آرام» اثر میخائیل شولوخوف جایگاه ویژه ای در ذهن ایشان داشت. ایشان ضمن تمجید از قدرت توصیف و تصویرگری شگفت انگیز شولوخوف از دشت های پهناور روسیه که در صد جای داستان به صد شکل متعدد ترسیم شده است، دن آرام را یکی از بهترین رمان های جهان می دانستند، هرچند معتقد بودند جلدهای بعدی و رمان دیگر او یعنی «زمین نوآباد» گرفتار افت کیفیت شده اند. با این وجود، ایشان در یک قیاس ساختاری میان آثار مربوط به انقلاب روسیه، رمان «گذر از رنج ها» نوشته الکسی تولستوی را در به تصویر کشیدن حقیقت انقلاب اکتبر، برتر و موفق تر از دن آرام شولوخوف ارزیابی می کردند. ایشان همینطور علاقه وافری به رمان چهارجلدی «خانواده تیبو» اثر روژه مارتن دوگار داشتند و ترجمه ابوالحسن نجفی از این اثر را خیلی قوی می دانستند. در یک ملاقات تاریخی، هنگامی که نجفی با تعجب فراوان از ایشان پرسید که آیا واقعاً هر چهار جلد این رمان قطور فرانسوی را خوانده اند، ایشان با خنده پاسخ مثبت دادند و نقدهای ظریفی را به ترجمه او وارد کردند و بعدها اظهار تأسف نمودند که این رمان درخور عظمتش در جامعه ایران معروف نشده است. در مورد ترجمه های فاخر فارسی، ایشان ترجمه محمود اعتمادزاده (م. ا. به آذین) از کتاب «جان شیفته» اثر رومن رولان را شاهکاری با نثر مرصع، فاخر و مزین می دانستند که ارزش ادبی و اخلاقی آن فراتر از قیمت های مادی است. جهان بینی استکبارستیزی آیت ا... خامنه ای نیز پیوند عمیقی با رمان های ضد برده داری و ضد استعماری داشت. ایشان در سخنرانی های خود بارها رمان «ریشه ها» اثر الکس هیلی را اثری خیلی مغتنم و ضروری برای افشای وحشی گری ها، فجایع و تبعیض نژادی تاریخ آمریکا توصیف کردند. همینطور مطالعه رمان «کلبه عمو تام» اثر هریت بیچر استو را نمایشی عریان از تقابل کرامت ذاتی انسان با سیستم سودمحور تمدن غربی می دانستند که پایه های توسعه خویش را بر غارت جان انسان های بی گناه بنا کرده است. از دیگر رمان های خارجی یاد شده و پسند ایشان میتوان به «خوشه های خشم» اثر جان اشتاین بک برای درک وضعیت چپ ها در غرب، خلاصه های ساده انگلیسی رمان «غرور و تعصب» اثر جین اوستین برای آموزش زبان و رمان علمی-تخیلی و هنرمندانه «دل سگ» نوشته میخائیل بولگاکف بعنوان یک هجویه درخشان ضد کمونیستی اشاره نمود. آینه ادبیات متعهد و دفاع مقدس؛ از «توبه قلم» جلال تا تقریظ های الهام بخش آیت ا... خامنه ای در زمینه ادبیات داستانی بومی ایران، جلال آل احمد را نماد عصیان متعهدانه مقابل استعمار فرهنگی غرب می دانستند و از او با عنوان جلال آل قلم یاد می کردند. از نظر ایشان، جلال با نگارش کتبی همچون «غرب زدگی» و خصوصاً «خدمت و خیانت روشنفکران»، آغازگر «فصل توبه روشنفکری» در ایران و تائب راه رستگاری ادبی بود. ایشان با یادآوری دیدارهای حضوری خود با جلال در سال ۱۳۴۷ در مشهد، هوشمندی، صفا و دردمندی او را مایه دوام ارادت خود به این نویسنده توصیف می نمودند. در حوزه ادبیات کودک و نوجوان، بزرگ ترین دغدغه رهبر فقید، صیانت از ذهن کودکان در مقابل هجوم بی امان ترجمه های خارجی و ترویج آثار بومی بود. ایشان یادداشت ستایش آمیزی بر رمان داستانی «تن تن و سندباد» اثر محمد میرکیانی نگاشتند و آنرا شاهدی از غیب برای اثبات تهاجم فرهنگی و لزوم احیای هویت شرقی در مقابل قهرمانان پوشالی غربی دانستند. همینطور از شخصیت مهدی آذر یزدی و کتاب «قصه های خوب برای بچه های خوب» بعنوان الگوهای طلایی تولیدات بومی یاد می کردند. اما بی شک، عمیق ترین ردپای ادبی ایشان در نگارش «تقریظ های مکتوب» بر بالاتر از پنجاه اثر در حوزه دفاع مقدس و پایداری تجلی یافته است. ایشان ادبیات جنگ را یک لزوم راهبردی برای حفظ روح حماسه ملی می دانستند. کتاب هایی همچون «همپای صاعقه» که کارنامه عملیاتی لشکر ۲۷ محمد رسول ا... را روایت می کند، «لشکر خوبان» که سرشار از اعجاب مجاهدت های غواصان است، «پاییز آمد»، «تپه های لاله سرخ» با عطر شهادت و اخلاص رزمندگان، «جشن حنابندان» اثر محمدحسین قدمی، «زنده باد کمیل» و آثار جدیدی نظیر «ایستگاه خیابان روزولت»، «معبد زیرزمینی» و «مجید بربری» همگی تحت تأثیر قلم شیوا و تشویق های مکتوب ایشان به کتب پرفروش بازار نشر تبدیل شدند. ایشان کتاب را بسان غذای روحی ملت دانسته و معتقد بودند دستگاههای فرهنگی مکلف به ترویج کتب مفید و تصفیه آثار خنثی و مضر هستند. چگونه یک رمان به دکترین نظامی تبدیل شد؟ در بین تمامی بازدیدهای آیت ا... خامنه ای از نمایشگاه کتاب تهران، بیست و چهارمین و آخرین حضور فیزیکی ایشان در اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۳، به ثبت تصویری تاریخی و به غایت اسرارآمیز منجر گردید. در جریان بازدید از غرفه ها، ایشان رمان داستانی «تل آویو سقوط کرد» نوشته نویسنده عرب زبان، سمیه علی هاشم (ترجمه سعیده سادات حسینی از انتشارات کتابستان معرفت) را در دست گرفته و به دقت مورد مطالعه و مداقه قرار دادند. این رمان که سناریوی آزادی نهائی فلسطین، نابودی اسرائیل بوسیله تهاجمات سایبری و نظامی و فرار اشغالگران بی هویت به کشورهای مبدأشان را به تصویر می کشد، جایزه جشنواره کتاب فلسطین را به دست آورده بود. توجه ویژه رهبری به این کتاب و انتشار عکس آن، در همان زمان بازتاب های گسترده ای در رسانه های عبری و غربی ایجاد کرد. این رویداد فرهنگی، حدود دو سال بعد و در جریان «جنگ رمضان» در سال ۲۰۲۶ میلادی، ابعادی فراتر از ادبیات به خود گرفت. منبع: مطب نما 1405/04/13 16:34:56 0.0 / 5 61 تگهای خبر: آموزش , امنیت , باتری , بو این مطلب مطب نما را می پسندید؟ (0) (0) X تازه ترین مطالب مطب نما احضار الناز شاکردوست به دادگاه انقلاب آسم شدید اغلب با سایر مشکلات جدی سلامتی هم راه است راب راینر برای آخرین بار ترامپ را به سخره گرفت خدمت رسانی گسترده بیمارستان ساسان در مراسم وداع با رهبر شهید انقلاب نظرات بینندگان مطب نما در مورد این مطلب نظر شما در مورد این مطلب نام: ایمیل: نظر: سوال: = ۵ بعلاوه ۳