ما و این انقلابی های لعنتی

به گزارش مطب نما، ما و این انقلابی های لعنتی! نگران نباشید، منظورم از «انقلابی ها» آن هایی که خودمان داریم نیست؛ این مربوط است به قصه انقلاب ایرلند و مبارزان آن سرزمین. ارتش آزادی بخش ایرلند، گروههای چریکی که می خواستند از شر انگلستان خلاص شوند و البته گروههای خودپندار چریکی؛ آدم هایی که کسی آنها را جدی نمی گیرد، اما می خواهند به هر شکل ممکن ایرلند را آزاد کنند.

نمایش «موش های بلفاست» نوشته و به کارگردانی «فریور خراباتی»، (که اینروزها دو سوم اجرای خودرا آخر هر هفته در تئاتر هما روی صحنه است.) ما را به بلفاست ایرلند و شب کریسمس می برد؛ به یک مهدکودک که سه نفر در آن جمع شده اند و به اصرار یکی از آنها، مقرر است حتما چریک باشند و انقلابی و به هر شکل ممکن ایرلند را آزاد کنند. از دل تعارض این سه نفر و اضافه شدن شخصیت چهارم، کمدی شکل می گیرد؛ کمدی ای که فقط برای خنداندن تماشاچی طراحی نشده و در لایه های زیرین خود، تصویری تلخ از آدم هایی می سازد که می خواهند کار درست را انجام دهند، اما نه بضاعتش را دارند، نه توانش را و نه شناخت درستی از کاری که مدعی انجام دادن آن هستند.
انقلابی گری به مثابه خودفریبی
بگذارید از شخصیت انقلابی ای این نمایش آغاز نماییم که آن دو نفر دیگر تقریبا از او بیزارند. مردی که در فاضلاب ها زندگی می کند و از زیرزمین خودش را به روی زمین می کشاند تا هدفی والا را به نتیجه برساند؛ «آزادی ایرلند».
او نه بلد است ایده هایش را با دیگران به اشتراک بگذارد، نه می تواند همکاری مفیدی داشته باشد. با دوستانش مخالف است اگر روزنامه بخوانند، اگر کتاب بخوانند و اگر آگاهی پیدا کنند. اعتقاد دارد همین که انگلیسی ها را از بین ببرند، آگاهی نیز فراهم گشته است. با گروههای دیگر انقلابی، همچون ارتش آزادی بخش ایرلند، نیز مخالف است و باور دارد با چند تفنگ و بمب و نارنجک میتوان یک ملت را پیروز کرد.
تحلیل این شخصیت تخیلی که بر مبنای واقعیت های خیلی از انقلابیون خودمحور ساخته شده، قابل بازیابی است. بطورمثال در فیلم «سن میکله یک خروس داشت (San Michele aveva un gallo)»، اثر برادران تاویانی، با مردی مواجهیم که یک رهبر سیاسی است و بعد از سال ها زندان، در جریان انتقال با گروهی از جوانان انقلابی رو به رو می شود. آن چه میان او و این جوانان شکل می گیرد، فقط اختلاف نسل ها نیست؛ مواجهه با این سوال است که وقتی آرمان از واقعیت جدا شود، چه چیزی از مبارزه باقی می ماند.
البته شخصیت «موش های بلفاست» به آن اندازه تراژیک نیست؛ او رهبری خودخوانده است که دو رفیقش را نیز برعکس میل شان وارد پروژه خود کرده است. آن دو نفر می خواهند زندگی کنند، اما او این خواسته را نمی پذیرد.
حتی داستان کلیه ای که در راه فرار از مرز و رسیدن به انگلستان از دست داده، بخشی از همین طنز است. او برای آرمانی که مقرر است نجات بخش باشد، مدام هزینه های جسمی می دهد، در حالیکه نمی تواند خودش را کنترل کند و مرتب باید به توالت برود. این مسئله نیز تبدیل به استعاره ای از شخصیتی می شود که برای کاری نامطلوب، بهای سنگین می دهد و بازهم تصور می کند درحال انجام کاری بزرگ است.
شخصیت کشیش جعلی نیز نمونه دیگری از همین خودفریبی است. او خودرا کشیش جا زده تا اعترافات مردم را بشنود و جاسوسی کند، اما بالاتر از آنکه جاسوسی موفق باشد، شخصیتی است که درک نادرستی از موقعیت خود دارد و بیشترین مایه های طنز را به نمایش اضافه می کند.
جوانی که در مهدکودک کار می کند نیز فقط می خواهد شبی را با دوست دخترش بگذراند، اما درگیر پروژه ای می شود که هیچ تناسبی با زندگی او ندارد.
شخصیت زن یکی از شگفتی های نمایشنامه است شخصیتی که ظاهراً روسپی است؛ اما بعدتر معلوم می شود از اعضاء ارتش آزادی بخش بوده و مأموریتی را که دیگران نمی توانند و یا نمی خواستند ردپای از آنان در انجام پروژه باشد، از حماقت این سه نفر سوءاستفاده کرده و کار را به آنان می سپارد.
طبیعتاً قرار نیست قصه را لو بدهیم؛ همین قدر کافی است که هر سه شخصیت مرد نمایشنامه در فاصله میان چیزی که هستند و چیزی که می خواهند باشند گرفتار شده اند.
آدم هایی که پله می شوند
بستر اصلی نمایشنامه یک طنز سیاسی ـ اجتماعی تلخ است از آدم هایی که می خواهند چیزی باشند که نیستند. می خواهند انقلابی باشند، اما چیزی از انقلاب نمی دانند؛ می خواهند سیاسی باشند، اما الفبای سیاست را نمی شناسند؛ می خواهند در اتفاقات بزرگ حضور داشته باشند، اما عموماً سرشان کلاه می رود و همان کسانی هستند که هزینه اقدامات بزرگ تر را می دهند و بعد آهسته آهسته از جریان تاریخ و جامعه حذف می شوند.
کمدی «موش های بلفاست» نشان دهنده شکست آدم هایی است که می خواهند شکست بزرگ تری را به دیگران تحمیل کنند، اما مرتباً خودشان شکست می خورند.
یکی از جلوه های این شکست زمانی است که این سه نفر قرص آرسنیک می خورند تا خودشان را بکشند، اما قرص ها جعلی اند و حتی نمی میرند و بعد تصمیم می گیرند به همان انگلستانی فرار کنند که قرار بود با آن مبارزه کنند؛ آن هم از مسیرهای زیرزمینی و با دادن یک کلیه به قاچاقچیان انسان.
نمایشنامه در همین مسیر، آدم هایی را پیش چشم ما می آورد که میتوان نمونه شان را در امروز جوامع بشری و جامعه خودمان نیز دید؛ کسانیکه در رسانه های اجتماعی هر روز مانیفست می دهند و انقلاب می کنند، اما اگر به زندگی خودشان مراجعه کنید، درگیر حداقل ها هستند. خودشان را نمی بینند، بلکه پروژه ای بزرگ تر از خودرا می بینند و به سادگی تبدیل به ابزار نیروهایی می شوند که فهم بیشتری از مناسبات دارند.
آن ها پله های نردبانی هستند که صاحبان قدرت از آن بالا می روند و بعد کنارشان می زنند؛ بی آنکه چیزی برای خودشان باقیمانده باشد.
از این منظر، میتوان نمایش را در کنار بخشی از سنت طنز سیاسی ایرلند دید که «برندن بهن» یکی از چهره های مهم آن است. در آثاری چون «گروگان (The Hostage)»، سیاست، جمهوری خواهی ایرلندی و آدم هایی که درون موقعیت های سیاسی گرفتار شده اند، با طنزی تلخ درهم می آمیزند. البته این به معنای تأثیر مستقیم یا شباهت فرمی نیست؛ نزدیکی در نگاه به آدم هایی است که میان ایدئولوژی و واقعیت زندگی خود گرفتار شده اند.
کارگردانی که خودش را کنار می کشد
فریور خراباتی در مقام کارگردان بدنبال اثبات خودش نیست و اجازه می دهد نمایش روان و قصه برای مخاطب جذاب دنبال شود. بدنبال تصویر عجیب و غریب نیست، بلکه متن را به زیبایی منتقل می کند و ریتم و تأثیرگذاری آنرا می شناسد. بعنوان نمایشنامه نویسی که خودش اثرش را کارگردانی می کند، می توانسته دلبسته خیلی از جزییات باشد، اما آنها را حذف کرده و نمایش را در موجزترین شکل خودش روی صحنه آورده است. این انتخاب با جنس نمایش هماهنگ است؛ این پرهیز از خودنمایی کارگردان به سود نمایش تمام شده است.
وقتی بازیگر اجازه می دهد موقعیت خنده دار شود
بازیگران این نمایش توانایی بسیاری دارند. خیلی از لحظات با نگاه ریزبینانه، مکث، انعطاف گفتاری و گاه حرکات ساده بدن جلوه پیدا می کند و مخاطب یک دفعه منفجر می شود؛ نه با ابتذال و نه با آن چیزهایی که امروز بعنوان ابزار کمدی مرسوم شده، بلکه از دل خود موقعیت. بازیگران لازم نیست برای خنداندن مخاطب به موقعیت فشار بیاورند. شخصیت ها شرایط خودرا بطورکامل جدی می گیرند و همین جدیت، در فاصله میان ادعا و حقیقت، کمدی می سازد.
در نهایت، «موش های بلفاست» کمدی آدم هایی است که می خواهند نقشی بزرگ تر از اندازه واقعی خود بازی کنند و در همین تلاش شکست می خورند. نمایش می خنداند، اما خنده اش در سالن تمام نمی گردد. مخاطب هنگام بیرون رفتن، آنرا مرور می کند و تلاش می کند میان اتفاقات بلفاست و خودش رابطه ای معنادار پیدا کند؛ میان آدم هایی که می خواهند وارد تاریخ شوند و در نهایت فقط بخشی از هزینه تاریخ می شوند.
موش های بلفاست نوشته و به کارگردان: فریور خراباتی در تئاتر هما روی صحنه است و رضا گوران تهیه کننده آن است. وحید منتظری، مسعود میرطاهری، محمد صدیقی مهر، بی تا عزیز بازیگران این نمایش هستند.

منبع: مطب نما

1405/07/11

13:11:27

0.0 / 5

تگهای خبر: بدن , زندگی , هزینه

این مطلب مطب نما را می پسندید؟

(0)

تازه ترین مطالب مطب نما

نظرات بینندگان مطب نما در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

نظر:

سوال:

= ۵ بعلاوه ۱