از هانتاویروس تا ابولا:

چرا شیوع اخیر ویروس ها دانشمندان را سردرگم کرده است؟

مطب نما: ابولای بوندی بوگیو و هانتاویروس آندس از گونه های شناخته شده متفاوتند و واکسن های قبلی کارآیی ندارند؛ این تفاوت موج نگرانی و هشدارها را برانگیخته است.

زومیت: ابولای بوندی بوگیو و هانتاویروس آندس از گونه های شناخته شده متفاوتند و واکسن های قبلی کارآیی ندارند؛ این تفاوت موج نگرانی و هشدارها را برانگیخته است.
دو شیوع ویروسی اخیر، تصویری نگران کننده از ناشناخته های دنیای ویروس ها ارایه کردند. هانتاویروسی که بر خلاف الگوهای شناخته شده بین انسان ها منتقل شد و گونه ای از ابولا که واکسن ها و درمان های موجود احیانا در برابرش کارآیی چندانی ندارند. محققان می گویند این اتفاق ها نشان میدهد پشت نامهای آشنایی مثل ابولا یا هانتاویروس، مجموعه ای از گونه ها و سویه های خیلی متفاوت پنهان شده اند؛ تفاوت هایی که می توانند رفتار ویروس، شدت بیماری و حتی امکان کنترل شیوع را بطورکامل تغییر دهند و خیلی از فرضیات علمی و پزشکی را زیر سؤال ببرند.
در هفته های اخیر، دو بیماری همزمان به صدر اخبار رسیدند: نخست شیوع هانتاویروس (Hantavirus) در کشتی تفریحی ام وی هاندیوس بود که تا ۱۳ نفر را مبتلا کرد و سه تن نیز جان باختند. بعد از آن، شیوعی از ابولا در آفریقا گزارش شد که تابحال بیشتر از ۹۰۰ مورد مبتلاشدن و ۲۲۰ مرگ را به ثبت رسانده است.
در هر دو رویداد، اخبار نه فقط نگران کننده، بلکه حتی برای دانشمندان گیج کننده بود. هانتاویروس رفتاری متفاوت از چیزی نشان داد که تابحال از این خانواده بنظر می رسید و ویروس ابولا هم آن طور که دانشمندان می شناختند نبود.
هانتاویروس ها معمولا از راه جوندگان و برخی پستانداران دیگر منتقل می شوند؛ اغلب وقتی انسان ادرار یا بزاق خشک شده ی این حیوانات را استنشاق می کند. اما آن چه در کشتی هاندیوس رخ داد، انتقال مستقیم از انسان به انسان بود که تا پیش از این در هانتاویروس سابقه نداشت.
در مورد شیوع ابولا در آفریقا هم وضع به همین اندازه نگران کننده است. سال ها تلاش محققان، دستیافته های قابل توجهی در رویارویی با ابولا بدنبال داشته: واکسن هایی که سرعت شیوع را کم می کنند و داروهای ضدویروسی که توانایی درمان عفونت را دارند. اما این ابزارها در مقابل شیوع فعلی احیانا ضعیف یا بی اثر خواهند بود، چونکه این دفعه با گونه ی متفاوتی روبرو می باشیم. اما ریشه ی سردرگمی ها دقیقا کجاست؟
جهان ویروس ها از تنوعی خیلی وسیع برخوردار است، اما واژگانی که برای توصیف آنها به کار می بریم بازهم محدود مانده است. انتظار اینکه همه ی ویروس های زیرمجموعه ی یک نام رفتار یکسانی داشته باشند، مثل اینست که نهنگ آبی، خفاش میوه خوار و ببر سیبری را فقط به این علت که هر سه پستاندارند، یکسان درنظر بگیریم.
به گزارش نیویورک تایمز، ینس کوهن، ویروس شناس و عضو کمیته بین المللی رده بندی ویروس ها، می گوید شیوع های اخیر شکاف های عمیقی را در شناخت ما از «ویروس سپهر» — میلیون ها، شاید هم تریلیون ها گونه ویروسی که پیرامون ما در جریان اند — آشکار کرده است. او می افزاید: «نمونه های عینی از شیوع های اخیر نشان می دهند چرا رده بندی اهمیت دارد. آیا دو چیز یکسان اند، یا متفاوت؟ اگر متفاوتند، آن چه در رابطه با ی یکی می دانیم روی دیگری کار نمی کند.»
ویروس ابولا نام خویش را از محل یکی از اولین شیوع های مستند در سال ۱۹۷۶ گرفته است: رودخانه ی ابولا در منطقه ای که آن زمان زئیر نام داشت و الان جمهوری دموکراتیک کنگو خوانده می شود. دانشمندانی که خون قربانیان را بررسی کردند، ویروس هایی دراز و مارمانند یافتند که به هیچ گونه ی شناخته شده ای شباهت نداشتند.
همان سال، صدها کیلومتر دورتر در مکانی که آن زمان سودان بود و الان سودان جنوبی نام دارد، شیوع دیگری هم در جریان بود؛ تب خونریزی دهنده ی مشابه، با ویروس هایی باز هم دراز و مارمانند. اما وقتی پژوهشگران ژن های دو ویروس را با هم مقایسه کردند، به تفاوت های قابل ملاحظه ای دست پیدا کردند. در سالهای بعد، شیوع های مختلفی از ابولا رخ داد و در اکثر موارد، ویروس های عامل آنها به یکی از همین دو نوع شباهت داشتند.
سرانجام، کوهن و همکارانش این دو را به عنوان دو گونه ی مجزا به رسمیت شناختند و برای هر کدام نام لاتین تعیین کردند:
در پنجاه سال گذشته، خویشاوندان دیگری هم پیدا شدند. در سال ۲۰۰۷، در منطقه ی بوندی بوگیو در اوگاندا، ۱۴۹ نفر گرفتار تب خونریزی دهنده شدند و ۳۷ نفر از آنها جان باختند. ویروسی که در این بیماران پیدا شد از نظر ژنتیکی بیشتر از ۳۰ درصد با ویروس های زئیر و سودان تفاوت داشت؛ اینگونه ی جدید حال ویروس بوندی بوگیو (Orthoebolavirus bundibugyoense) نام دارد.
ویروس بوندی بوگیو در سال ۲۰۱۲ شیوعی کوچک ایجاد کرد و الان، بار دیگر به صحنه بازگشته است. واکسن ها و داروهایی که برای گونه ی زئیر توسعه یافتند در مقابل این ویروس کارآیی ندارند، چون از شاخه ی تکاملی متفاوتی است؛ همان چیزی که کارشناسان بهداشت عمومی را به شکل جدی نگران کرده است.
هانتاویروس هم نام خویش را از یک رودخانه گرفته است: رودخانه ی هانتان در منطقه ی مرزی دو کشور کره شمالی و کره جنوبی، جایی که هر سال یک بیماری کلیوی ناشناخته دامن مردم را می گرفت. در سال ۱۹۷۸، پژوهشگران عامل این بیماری را شناسایی کردند: ویروسی که موش صحرایی راه راه دار آنرا با خود حمل می کرد.
از آن زمان، هانتاویروس ها در جوندگان و پستانداران دیگری در سرتاسر جهان یافت شدند. برخی لطمه کلیوی ایجاد می کنند، برخی دیگر قلب و ریه را درگیر می کنند. بتسی آراکاوا، همسر بازیگر مشهور آمریکایی جین هکمن، سال قبل در خانه شان در ایالت نیومکزیکو بر اثر مبتلاشدن به شکلی از هانتاویروس موسوم به سین نومبر (Sin Nombre) دارفانی را وداع گفت. هکمن که پیشتر به آلزایمر مبتلا بود، چند روز بعد او فوت کرد.
هانتاویروس ها در راه تکاملشان با پستانداران مختلف در اقلیم های متعدد چنان تنوعی یافته اند که کوهن و همکارانش تابحال ۳۸ گونه در سرده ی اورتوهانتاویروس (Orthohantavirus) شناسایی کرده اند. در مقایسه، سرده ی ابولا تنها شش گونه دارد. هر گونه نیز به نوبه خود تنوع درونی قابل توجهی دارد؛ با هر بار تکثیر ویروس، جهش های جدیدی انباشته می شوند که می توانند زیست شناسی ویروس را بشکل قابل ملاحظه ای تغییر دهند.
شیوع بهار امسال در کشتی هاندیوس ناشی از گونه ای به نام اورتوهانتاویروس اندسنس (Orthohantavirus andesense) بود که چند نوع جونده در آمریکای جنوبی آنرا حمل می کنند. اینگونه چهار سویه دارد و عامل شیوع اخیر، سویه ای بود که ویروس آندس نام دارد. بر خلاف سه سویه ی دیگر همین گونه و بر خلاف ۳۷ گونه ی دیگر هانتاویروس، ویروس آندس توانایی انتقال مستقیم از انسان به انسان را دارد.
کوهن می گوید: «به نظر می رسد جهش هایی وجود دارند که در وضعیت خاص می توانند قابلیت انتقال فرد به فرد را در ویروس آندس فعال کنند.» هنوز کسی نمی داند این جهش ها کدام اند. او گمان دارد سویه های دیگر در رابطه با ویروس آندس هم احیانا در جوندگان پنهان اند و همین توانایی را دارند. پیش بینی کوهن اینست که بعد از داستان کشتی هاندیوس، دانشمندان آرژانتین و شیلی نمونه های ذخیره شده در لابراتوار هایشان را توالی یابی کنند تا معلوم شود همه ی این سویه ها واقعا چه هستند.
کوهن در مورد ابولا هم انتظار غافلگیری های ناخوشایند بیشتری دارد. به عنوان نمونه، به ارتوبولاویروس تاینس (Orthoebolavirus taiense)، معروف به ویروس جنگل تای اشاره می کند. تنها باری که اینگونه مشاهده شد سال ۱۹۹۴ بود، وقتی دانشمندی در حین کالبدشکافی شامپانزه ای مرده به آن مبتلا شد. علایم ابولا در او ظاهر شد اما سر انجام بهبود یافت. کوهن می گوید: «مطمئنم این ویروس هنوز هم وجود دارد، اما چون فقط یک مورد مبتلاشدن داشته، کسی سراغش نمی رود. فکر می کنم اشتباه بزرگی است.»
احیانا گونه های دیگری شبیه ابولا هم هستند که هنوز در حیوانات آفریقایی ناشناخته مانده اند. سامانه ی رده بندی که کوهن در توسعه ی آن نقش داشته، می تواند پروسه شناسایی را آسان تر کند. او از کسی انتظار ندارد که نامهای لاتینی مثل اورتوهانتاویروس اندسنس را در گفتگوهای روزمره به کار ببرد، اما پیشنهاد می دهد که به جای ویروس ابولا، از نام دقیق تر «ویروس بوندی بوگیو» استفاده گردد. او توضیح می دهد: «لحظه ای که بوندی بوگیو را با ابولا یکی بگیریم، این تصور پیش می آید که ما برایش چاره ای چیزی داریم، در صورتیکه نداریم.»
کوهن می گوید مشکل فقط نام ناصحیح برای ویروس نیست، بلکه اشتباهی است که می تواند حس امنیت کاذب بوجود آورد. به نقل از او، وقتی ویروس بوندی بوگیو را فقط «ابولا» بنامیم، ناخودآگاه این تصور شکل می گیرد که دانشمندان از قبل واکسن یا درمان مؤثری برایش در اختیار دارند؛ درحالی که واقعیت می تواند بطورکامل متفاوت و خیلی نگران کننده تر باشد. شاید بزرگ ترین هشدار شیوع های اخیر همین باشد: جهان ویروس ها خیلی پیچیده تر از برچسب هایی است که ما برایشان ساخته ایم.

به طور خلاصه، واکسن ها و داروهایی که برای گونه ی زئیر توسعه یافتند در مقابل این ویروس کارآیی ندارند، چون از شاخه ی تکاملی متفاوتی است؛ همان چیزی که کارشناسان بهداشت عمومی را بشکل جدی نگران کرده است.
هانتاویروس هم نام خود را از یک رودخانه گرفته است: رودخانه ی هانتان در منطقه ی مرزی دو کشور کره شمالی و کره جنوبی، جایی که هر سال یک بیماری کلیوی ناشناخته دامن مردم را می گرفت. بر خلاف سه سویه ی دیگر همین گونه و بر خلاف ۳۷ گونه ی دیگر هانتاویروس، ویروس آندس توانایی انتقال مستقیم از انسان به انسان را دارد.
کوهن می گوید: بنظر می رسد جهش هایی وجود دارند که در وضعیت خاص می توانند قابلیت انتقال فرد به فرد را در ویروس آندس فعال کنند. علائم ابولا در او ظاهر شد اما سر انجام بهبود یافت.

1405/03/10

23:02:51

0.0 / 5

تگهای خبر: امنیت , بدن , بهداشت , بیمار

این مطلب مطب نما را می پسندید؟

(0)

تازه ترین مطالب مطب نما

نظرات بینندگان مطب نما در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

نظر:

سوال:

= ۳ بعلاوه ۱