از فریب دوقلوزایی تا واقعیت های علمی تعیین جنسیت

مطب نما: در حالیکه افکار عمومی اغلب به حاملگی های دوقلو و چندقلو بعنوان یک پدیده جذاب می نگرند، این نوع حاملگی ها ریسک عوارض پزشکی را تا دو برابر می افزایند.

نفیسه صاعدی دانشیار و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و متخصص زنان و زایمان و فلوشیپ پریناتولوژی (طب مادر و جنین) در گفتگو با گزارشگر مهر در ارتباط با حاملگی های دوقلویی و چندقلویی توضیحاتی داد و اظهار داشت: در حالیکه افکار عمومی اغلب به حاملگی های دوقلو و چندقلو بعنوان یک پدیده جذاب و «قشنگ» می نگرند، این نوع حاملگی ها ریسک عوارض پزشکی را تا دو برابر می افزایند. از طرفی، مبحث «انتخاب جنسیت» جنین که اینروزها مورد توجه قرار گرفته، از نظر علمی تنها در موارد خاص پزشکی و جلوگیری از بیماری های ژنتیکی مورد تایید است. وی افزود: برعکس تصور عامه که تنها زیبایی های راه رفتن دو کودک دوقلو را می بینند، از نظر پزشکی، حاملگی چندقلویی یک حالت «غیرنرمال» تلقی می شود. صاعدی اذعان کرد: عوارض حاملگی در این موارد دو برابر بیشتر می شود که مهم ترین آنها شامل مواردی چون افزایش شدید فشار خون و مسمومیت بارداری، بالا رفتن قند خون حاملگی و خطر زایمان زودرس می شود. زایمان زودرس از جدی ترین چالش ها است که خود منجر به عوارض ثانویه برای نوزادان همچون مشکلات چشمی، نارسایی های کلیوی و اختلال در تکامل کلی بدن می شود. وی ادامه داد: با عنایت به بالا رفتن سن حاملگی و استفاده از شیوه های کمک باروری (IVF)، مادران خود به خود در معرض اختلالات حاملگی هستند و تحمیل حاملگی چندقلویی به این افراد، ریسک را چندین برابر می کند. در پروتکلهای جهانی، انتقال تنها «یک جنین» بهترین و پسندیده ترین حالت است و انتقال همزمان چندین جنین که منجر به سه یا چهارقلویی شود، اقدامی غیرعلمی توصیف می شود.

تعیین جنسیت؛ علم در خدمت سلامت یا سلیقه؟

صاعدی خاطرنشان کرد: امروزه تکنولوژی «انتخاب جنسیت» (Sex Selection) وجود دارد، اما کاربرد اصلی و علمی آن در جهان، جلوگیری از انتقال بیماری های وابسته به جنس است. به عنوان نمونه، در خانواده هایی که فرزندان پسر آنها دچار «هموفیلی» می شوند، علم پزشکی با انتخاب جنین دختر، از بروز این بیماری جلوگیری می کند. وی ادامه داد: باید توجه داشت که پروسه تعیین جنسیت می تواند تا حدودی کیفیت سلول بارور شده را کم کند. با این وجود، در تعدادی مراکز ناباروری، به سبب مسایل فرهنگی و قومیتی (مانند خانواده هایی که چندین دختر دارند و برای پیشگیری از فروپاشی خانواده متقاضی فرزند پسر هستند)، این کار صورت می گیرد، هرچند از نظر علمی اولویت با موارد دارای سابقه بیماری ژنتیکی است.

مکانیسم تعیین جنسیت در لقاح مصنوعی

صاعدی افزود: یک باور اشتباه در بین عموم وجود دارد که تعیین جنسیت در حاملگی های طبیعی هم ممکن است؛ اما حقیقت این است که این پروسه تنها در حاملگی های حاصل از لقاح مصنوعی (IVF) امکانپذیر است. در این تکنیک سلول تخم بارور شده در لابراتوار تشکیل می شود، در مرحله چند سلولی، نمونه برداری (بیوپسی) انجام شده و کروموزوم ها بررسی می شوند (وجود کروموزوم Y برای پسر یا دو کروموزوم X برای دختر) و در آخر جنین با جنسیت مورد نظر به رحم مادر منتقل می شود. گفتنی است که در این تکنیک هیچ نوع «تغییر ژنتیکی» صورت نمی گیرد، بلکه صرفا «انتخاب جنین» برمبنای جنسیت موجود صورت می گیرد.

کالبدشکافی ژنتیکی چندقلوزایی؛ از وراثت تا دارو

وی تشریح کرد: بدن انسان بگونه ای طراحی شده که در هر سیکل با آزادسازی یک تخمک، سایر تخمک ها را به سوی خاموشی می برد. بنابراین حاملگی های بالاتر از دوقلو (مانند ۶ قلو) بصورت کاملا طبیعی بسیار نادر و بعید است و به طور معمول نتیجه استفاده از داروهای محرک تخمک گذاری است. صاعدی متذکر شد: ژن دوقلوزایی حقیقت دارد، اما این خصوصیت به طور عمده از «طرف خانواده مادری» منتقل می شود و احتمال دوقلوزایی طبیعی را بیشتر می کند. باآنکه تمام حاملگی های چندقلو پرخطر هستند، اما در شیوه های کمک باروری (IVF) به سبب بالا بودن سن مادر، خطر فشار خون و دیابت حاملگی به مراتب بیشتر از یک حاملگی دوقلوی طبیعی در سنین پایین است. براستی، «سن مادر» در کنار «تعداد جنین»، دو عامل اصلی تعیین کننده شدت عوارض هستند. وی خاطرنشان کرد: با تغذیه مناسب و پایش آزمایش های دوره ای (آهن، تیروئید و ویتامین D)، اغلب تغییرات ظاهری دوران حاملگی و بعد از آن قابل مدیریت است و جای نگرانی برای مادران وجود ندارد، مگر در موارد خاصی که نشانه های غیرطبیعی هورمونی بروز کند.

تطابق بدن با چندقلوزایی؛ سن و سلامت شاخصهای تعیین کننده

صاعدی در تبیین تفاوت های حاملگی چندقلویی عنوان کرد: حاملگی های چندقلویی که بصورت خودبه خودی و برمبنای ژنتیک (به ویژه از سمت خانواده مادری) رخ می دهند، به طور معمول در سنین پایین تر تجربه می شوند. در این موارد، چون مادر فاقد بیماری های زمینه ای نظیر تخمدان پلی کیستیک (PCOS)، چربی خون یا اختلالات متابولیک است، بدن توانایی بهتری برای تطابق با شرایط حاملگی دارد و عوارض کمتری مشاهده می شود. وی افزود: در مقابل، حاملگی های ناشی از شیوه های کمک باروری (IVF) غالباً در سنین بالاتر رخ می دهند. در این شرایط، ترکیب «سن بالای مادر» و «چندقلویی»، ریسک بروز عوارض خطرناکی چون فشار خون بالا، دیابت حاملگی و افزایش چربی خون را به شدت بالا می برد. براستی، تحمیل چندقلویی به مادری که خود به سبب سن یا بیماری زمینه ای در معرض خطر است، ریسک های جانی و بالینی را چندین برابر می کند.

مکانیسم علمی تعیین جنسیت و اخلاق پزشکی

این متخصص زنان با اشاره به مبحث تعیین جنسیت خاطرنشان کرد که این پروسه تنها در شیوه های آزمایشگاهی (لقاح مصنوعی) و بوسیله نمونه برداری از جنین چندسلولی امکانپذیر است. باآنکه این تکنیک برای جلوگیری از بیماری های وابسته به جنس (مانند هموفیلی در پسران) حیاتی می باشد، اما استفاده صرفا سلیقه ای از آن به سبب کاهش نسبی کیفیت سلول بارور شده، از نظر علمی اولویت اول محسوب نمی گردد. وی اشاره کرد: باآنکه پیشرفت های پزشکی در عرصه ی لقاح مصنوعی و تعیین جنسیت، فرصتهای جدیدی را پیش روی خانواده ها قرار داده است، اما علم پزشکی میان «نیاز درمانی» و «انتخاب سلیقه ای» مرزی قاطع ترسیم می کند. عبور از دید فانتزی به چندقلوزایی و درک مخاطرات جدی آن برای سلامت مادر و نوزاد، ضرورتی است که بالاتر از پیش باید مورد توجه قرار گیرد. اولویت بخشیدن به انتقال «تک جنین» و استفاده از تکنولوژی تعیین جنسیت صرفا برای جلوگیری از بیماری های ژنتیکی، ضامن بقای سلامت نسل آینده و کاهش هزینه های جانی و درمانی بر خانواده ها و سیستم سلامت خواهد بود.

1405/02/22

11:30:23

0.0 / 5

تگهای خبر: بارداری , بدن , بیمار , بیماری

این مطلب مطب نما را می پسندید؟

(0)

تازه ترین مطالب مطب نما

نظرات بینندگان مطب نما در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

نظر:

سوال:

= ۱ بعلاوه ۵